Peter, een naam die je in Nederland veel hoort. Hoewel de populariteit van Peter als babynaam aan het afnemen is, zijn er genoeg mensen van voor 1990 die ermee rondlopen. Maar wat hebben deze mensen gemeen met de Franse Chantal, de Engelse Alan en de Noorse Halle? Ze zijn allemaal in steen geschreven.

In deze blog bespreek ik 130! namen die ‘steen’ of ‘rots’ betekenen. Het zouden er nog veel meer kunnen zijn als ik de edelstenen erbij zou pakken, maar dat is zo’n andere betekenis dat ik ze hier niet bij vind horen.
Laten we beginnen bij onze eigen taalfamilie, de Germaanse talen. Hier hebben we niet alleen Nederlands, Duits en Engels, maar ook de scandinavische talen. In deze talen zien we veel invloed vanuit het Noors en allerlei manieren om het woord ‘steen’ in een naam te verwerken. Ook heeft het Noors de ULTIEME steennaam die vertaalt naar rotssteen.
Germaanse Talen:
- Duits
- Peter, Petra: variant van Peter
- Torsten: van het Oud-Noorse Ćórsteinn āThors steenā
- Nederlands
- Chantal: van een Franse Achternaam, betekent āsteenachtigā
- Peter, Petrus, Pieter, Pier, Piet, Petra: variant van Peter
- Stijn/Stein: āsteenā
- Limburgs
- Pitter, Pit: variant van Peter
- Fries
- Pitter: variant van Peter
- Engels
- Al/Alan: betekent ākleine rotsā in het Bretons
- Chantal: van een Franse Achternaam, betekent āsteenachtigā
- Dunstan: van Oud-Engels ādunnā ādonkerā en āstanā āsteenā
- Ebenezer: van Hebreeuws ā×Ö¶×Ö¶× ×Öø×¢Öø×ֶרā āsteen van hulpā
- Harlow: van Oud Engelse āhƦrā ārotsā en āhlawā āheuvelā
- Mason: āsteenwerkerā
- Peter, Piers, Pete, Petra, Petrine, Peta: variant van Peter
- Rochelle: betekent ākleine rotsā in het Frans
- Sela: betekent āsteenā in het Hebreeuws
- Stanford: van Oud Engels āstenen fortā
- Stan/Stanley: van Oud Engelse āstanā āsteenā en āleahā ābos, openeningā
- Stone: āsteenā
- DeensĀ
- Bjarni: variant van Hallbjorn (Noors)
- Allan: betekent ākleine rotsā in het Bretons
- Peter, Peder, Peer, Per: variant van Peter
- Sten, Steen: āsteenā
- Torsten, Thorsten: van het Oud-Noorse Ćórsteinn āThors steenā
- Zweeds
- Bjarne: variant van Hallbjorn (Noors)
- Allan: betekent ākleine rotsā in het Bretons
- Halsten: variant van Hallstein (Noors)
- Halvar: variant van Halvard (Noors)
- Peter, Peder, Petter, PƤr, Pehr, Pelle, Per, Petra: variant van Peter
- Sten: āsteenā
- Noors
- Haldor: van Oud-Noorse āHallþórrā āThors rotsā
- Hallbjorn, Bjarni, Bjarne: van Oud-Noors āhallrā ārotsā en ābjornā ābeerā
- Halle, Halli, Hallr: van Oud-Noorse āHalliā ākleine rotsā
- Hallstein: van Oud-Noors āhallrā ārotsā en āsteinnā āsteenā
- Halvard, Halvor: van Oud-Noorse āHallvarưrā ārotsbewakerā
- Jostein: van Oud-Noors ājórā āpaardā en āsteinnā āsteenā
- Peter, Peder, Petter, Peer, Per: variant van Peter
- Steingrimr: van Oud-Noors āSteingrĆmrā āsteenmaskerā
- Sten, Steinn, Stein: āsteenā
- Thortstein, Torstein: van het Oud-Noorse Ćórsteinn āThors steenā
- IJslands
- Halldór: van Oud-Noorse āHallþórrā āThors rotsā
- Hallbjƶrn, Bjarni: variant van Hallbjorn (Noors)
- PƩtur: variant van Peter
- SteingrĆmur: van Oud-Noorse āSteingrĆmrā āsteenmaskerā
- Steinunn: van Oud-Noors āsteinnā āsteenā en āunnrā āgolvenā
- Steinn: āsteenā
- Ćorsteinn: van het Oud-Noorse Ćórsteinn āThors steenā
- Faroƫrs
- Bjarni: variant van Hallbjorn (Noors)
- Petur: variant van Peter
Een andere grote groep talen zijn de Romaanse talen. Hier zien we vooral veel varianten van dezelfde naam, met in het Frans een uitstapje naar de Keltische talen. De lijst begint natuurlijk met de vader van de Romaanse talen: het Latijn. Hoewel Latijn nu niet meer gesproken wordt, zijn deze namen nog niet uit het geheugen verdwenen. De voornaamste reden hiervoor is de invloed die deze namen gehad hebben op het ontstaan van andere namen, maar daar hebben we het later in deze blog over.
Romaanse Talen:
- Latijn
- Petrus: variant van Peter
- Cephas: voorloper van Peter
- Frans
- Alan, Alain: betekent ākleine rotsā in het Bretons
- Chantal: betekent āsteenachtigā
- Pierre, Pierrick: variant van Peter
- Spaans
- Itziar, IcĆar: betekent āoude steenā
- Onila: ākleine rotsā
- Pedro: variant van Peter
- Catalaans
- Pere: variant van Peter
- Portugees
- Pedro, Pedrinho: variant van Peter
- Italiaans
- Pietro, Pier, Pierina, Piero: variant van Peter
- Ermes, Ermete: variant van Hermes (Grieks)
- Roemeens
- Petre, Petru, PetricÄ, Petrut: variant van Peter
- Occitaans
- PĆØire: variant van Peter
- Sardinisch
- Pedru: variant van Peter
- Corsicaans
- Petru: variant van Peter
- Esperanto
- Petro: variant van Peter
- Normandisch
- PiĆØrre: variant van Peter
Let wel op dat je in Frankrijk de variant Pierre gebruikt en niet Peter. PĆ©ter is namelijk het Franse woord voor wind laten (scheten). Net als Peer, wat in het Deens en Noors een variant voor Peter is, maar in het Spaans ook āschetenā betekent.
In de Germaanse en Romaanse lijst heeft een van de Keltische talen al wat van zich laten zien: het Bretons. Het Bretons is een speciale taal die uit de Keltische taalfamilie komt, maar door haar geschiedenis en spraakgebied invloed heeft gehad op het Engels en het Frans. De meest opvallende naam hier is natuurlijk ‘Alan’ in al zijn varianten. Aan het eind van deze blog vind je een aflevering van een hilarisch Brits tv-programma waar ze de naam ‘Alan’ uitgebreid behandelen’.
Keltische Talen:
- Welsh
- Alun: betekent ākleine rotsā in het Bretons
- Pedr: variant van Peter
- Vala: ārotsā
- Iers
- Ailbhe/ AilĆn: van het Oud-Ierse āAilā ārotsā
- Art/ Arthur: van het Ierse āartā āsteenā
- Carrick: ārotsā
- Peadar, Piaras: variant van Peter
- Bretons
- Alan, Alain: betekent ākleine rotsā
- Per, Perig, Pierrick: variant van Peter
- Schots
- Alan, Ailean: betekent ākleine rotsā in het Bretons
- Craig: ārotsā
- Peadar: variant van Peter
Nu hebben we het grootste deel van Europese talen besproken, maar er is nog een heel Oost-Europees blok wat tot een hele andere taalfamilie behoort: de Slavische talen. Ook hier zien we een vorm van ‘Alan’ langskomen. Maar we zien vooral heel veel Peters.
Slavische Talen:
- Russisch
- Pyotr, Petia, Petya: variant van Peter
- OekraĆÆens
- Petro: variant van Peter
- Wit-Russisch
- Piotr: variant van Peter
- Pools
- Nelka: āsteenā
- Piotr: variant van Peter
- Tsjechisch
- Petr, Péńa, PeÅ„a, PetÅĆk: variant van Peter
- Slowaaks
- Peter, Petra: variant van Peter
- Servisch
- Petar, Pejo, Perica, Pero: variant van Peter
- Bulgaars
- Kamen: āsteenā, vertaling van Griekse Petros
- Petar, Pencho, Penko: variant van Peter
- Kroatisch
- Allen: betekent ākleine rotsā in het Bretons
- Petar, Pejo, Perica, Pero: variant van Peter
- Sloveens
- Allen: betekent ākleine rotsā in het Bretons
- Petra, Peter: variant van Peter
- Macedonisch
- Petar, Petre, Pece, Pero: variant van Peter
Nu we de drie grote Europese taalfamilies (en Keltisch) besproken hebben, blijven er nog een paar over. Ten eerste hebben we het Grieks, wat een zusje is van de eerdere taalfamilies. In het Grieks vinden wat interessante nieuwe woorden voor ‘steen’, maar ook een meer uitgebreide aanwezigheid van ‘Peter’.
De Oeraalse talen zijn een bijzondere taalfamilie, die geen familie zijn van de eerder besproken talen. Toch kun je in deze namen al goed zien hoe ze beĆÆnvloed zijn door de omliggende talen.
OERAALSE TALEN:
- Hongaars
- Peti, PƩter: variant van Peter
- Fins
- Petri, Petteri, Pietari, Peetu, Pekka: variant van Peter
- Pinja: āstenen grotā
- Torsti: van het Oud-Noorse Ćórsteinn āThors steenā
- Seela: variant van Sela (Engels)
- Ests
- Sten: āsteenā
- Peeter: variant van Peter
- Kalju: ārotsā of ākeiā
- Allan: betekent ākleine rotsā in het Bretons
Griekse Talen:
- Nieuwgrieks
- Kephas: variant van Cephas, voorloper van Peter
- Kyveli/ Cybele: āsteenā
- Hermes, Ermis: van Griekse āį¼Ļμαā (herma) āsteenhoopā
- Nell, Nelly: āsteenā
- Petros: Oorsprong van Peter
Dan zijn er nog een boel stenige namen die niet binnen de grotere families te plaatsen zijn. Daarom heb ik ze hier op een rijtje gezet met hun taalfamilie erbij. Baskisch is de enige taal hier zonder taalfamilie, omdat het een zogenaamd ‘isolaat’ is: een taal zonder familie.
Andere Taalfamilies:
- HawaĆÆaansĀ (Polynesische taal)
- Epana/Ebana: āsteenā
- Pika: variant van Peter
- Maori (Polynesische taal)
- Petera: variant van Peter
- Hindi Ā (Indo-Arische taal)
- Shila: ārotsā
- MandarijnĀ (Chinese taal)
- Lei: van ālÄiā āstapel stenenā
- Groenlands (Inuit taal)
- Ujarak: ārotsā
- Koptisch (Afro-Aziatische taal, Egyptische taal)
- Botros, Boutros, Butrus: variant van Peter
- Hausa (Afro-Aziatische taal, TsjadischeĀ taal)
- Bitrus: variant van Peter
- Arabisch (Afro-Aziatische taal, SemitischeĀ taal)
- Fihr: āstenen vijzelā
- Botros, Boutros, Butrus: variant van Peter
- Sakhr: āstevige rotsā
- LitouwsĀ (Baltische taal)
- Petras: variant van Peter
- Lets (Baltische taal)
- PÄteris: variant van Peter
- Baskisch
- Arkaitz, Harkaitz: ārotsā
- Kepa: variant van Cephas, voorloper van Peter
- Itziar: betekent āoude steenā
- Peru, Petri, Peio: variant van Peter
- TurksĀ (AltaĆÆsche taal)
- Kaya: ārotsā of āklifā
- Georgisch (Kaukasische taal)
- Petre: variant van Peter
- Albanees (Indo-Europees)
- Pjetƫr: variant van Peter
- Armeens (Indo-Europees)
- Bedros, Petros: variant van Peter
- Yao (Bantoetaal)
- Chimwala: āsteenā
Zoals je ziet kennen veel talen een variant van Peter. Deze zijn allemaal ooit ontstaan vanuit het Griekse Petros, wat in zichzelf een vertaling is van het Aramese Cephas. De vertaling van Aramees naar Grieks en de verspreiding door een enorm taalgebied heeft natuurlijk te maken met de bijbel. In het Nederlands kennen we vooral de naam Petrus als een van de 12 apostelen. Wat je misschien nog niet wist, is dat Petrus technisch gezien een bijnaam is. Zijn oorspronkelijke naam was Simon.
Het gebruik van de naam Petrus (of Cephas) is een woordgrap uit het Nieuwe Testament. Hierin zegt Jezus in het Nederlands:
āIk zeg je dat jij Petrus bent. En op deze rots zal Ik mijn gemeente bouwen.ā
Omdat we in het Nederlands heel ver zitten van het Aramees of het Latijn is er voor ons geen grap te bekennen. Hetzelfde geldt voor het Engels:
āI say to you that you are Peter, and upon this rock I will build my church.ā
Want dit zijn natuurlijk Germaanse talen. Echter, als we naar het Frans kijken, wat een Romaanse taal is en daardoor veel dichter bij het Latijn staat en dus ook bij de oorspronkelijke vertaling uit het Aramees, is de grap opeens heel duidelijk.:
“Je te disque, Tu es Pierre; et sur cette pierre je batirai.ā
In het oospronkelijke Aramees betekende Cephas ook letterlijk ārotsā en daardoor heeft de naam in het Latijn precies dezelfde relatie tot het woord voor rots.
Toch is Peter niet de enige bijbelse naam die in steen geschreven is. Ook het Engelse Ebenezer en Sela, het Finse Seela, en het Baskische Icepa zijn namen die uit de bijbel komen.
Nu we het Christendom uitgebreid besproken hebben, zijn er natuurlijk veel meer religies waar men stenige namen uit af heeft geleid. Met een kleine uitstap naar de Islam hebben we het Arabische āFihrā, wat de naam is van een voorouder van Mohammed. Als we verder kijken hebben ook wat namen van oude goden. Zo is Torsten (en al zijn varianten) en combinatie van āThorā en āsteenā, wat dus voortkomt uit de Noorse goden. Thor zien we ook weer terug in Halldor, wat ārots (hallr) van Thorā betekent. Het Griekse Cybele is afgeleid van de naam van een Frygische godin van vruchtbaarheid en natuur.
Er zijn ook een aantal namen in deze lijst die afgeleid zijn van plaatsen:
Chantal: van Sint Jeanne-FranƧoise de Chantal, die natuurlijk uit Chantal kwam, betekent āsteenachtigā
Harlow: oorspronkelijk een achternaam vernoemd naar de plaats, betekent āstenen heuvelā
Itziar: van een Baskisch dorp met een belangrijk altaar voor Maria, betekent āoude steenā
Rochelle: direct afgeleid van de stad la Rochelle, betekent ākleine steenā
Sela: de naam van een Bijbelse stad, betekent āsteenā in het Hebreeuws
Stanford: van de stad, betekent āstenen fortā
Stanley: oorspronkelijk een achternaam, betekent āstenen open plekā
De overgebleven namen betekenen over het algemeen letterlijk of gedeeltelijk steen of rots in de taal waarin ze voorkomen.
In deze aflevering van QI bespreken ze o.a. Alan en geeft Stephen Fry een grappige hypothese voor de oorsprong van al deze namen.

