Faux Amis: Nederlands vs. Frans

Valse vrienden zijn woorden uit verschillende talen die op elkaar lijken, maar niet hetzelfde betekenen en daardoor vaak met elkaar verward worden.  

Grappig genoeg is de term ‘valse vrienden’ zelf het gevolg van de misvertaling van ‘false friends’, ‘false’ betekent namelijk niet hetzelfde als ‘vals’.   

In deze blog ga ik het hebben over ‘faux amis’, de valse vrienden van Nederlands en Frans. 

1 route vs.route 

‘Une route’ is een weg, een reis 

‘L’itinéraire’ is de route 

Het Nederlandse route komt oorspronkelijk wel van het Franse ‘route’ in de betekenis van ‘weg’ of ‘pad’. In de loop der tijd heeft route zich in het Nederlands verder ontwikkeld naar de betekenis van koers. 

2 banque vs. bank  

‘La banque’ is de bank voor geld 

‘Le canapé’ is de bank om op te zitten 

Banque en bank betekenen wel allebei geldbank, maar Fransen gebruiken canapé voor de zitbank. De bank van zitbank heeft zich namelijk ontwikkeld van het Proto-Germaanse *banki- ‘heuveltje’, net als de bank die je vindt in de zee. De bank van geldbank komt oorspronkelijk ook van dit Proto-Germaanse woord, maar het heeft een tussenstap gemaakt in Italië, waar het ‘banco’ werd en een opslagplek voor geld betekende. In de 16e eeuw werd het woord banco door heel Europa verspreid. 

3 bonbon vs.bonbon  

‘Un bonbon’ is een snoepje 

‘Un bonbon au chocolat/ une praline’ is een bonbon 

Het Nederlandse ‘bonbon’ is wel afgeleid van het Franse ‘bonbon au chocolat’. Wij gebruiken het woord bonbon eigen vooral voor Belgische pralines. 

4 trombone vs.trombone 

‘Le trombone’ is de trombone (instrument) 

‘Un trombone’ is een paperclip 

Bij faux amis 3 hadden we in het Nederlands twee betekenissen voor bank, maar het Frans heeft 2 betekenissen bij het woord ‘trombone’. In dit geval komt de tweede betekenis van ‘trombone’ gewoon voort uit de eerste. De vorm van een paperclip lijk volgens de Fransen namelijk gewoon heel erg op een trombone. 

5 batterie vs. batterij 

‘Une batterie’ is een accu, een drumstel of een pannenset 

‘Une pile’ is een batterij 

Grappig genoeg is ons woord ‘batterij’ in de 16e eeuw met betekenis en al ontleend aan het Franse ‘batterie’, wat toen reeks geschut betekende. De definitie van energiebron hebben we pas in de 18e eeuw uit het Engels overgenomen. 

6 cabaretier vs. cabaretier 

‘Un cabaretier’ is een herbergier, een kroeghouder 

‘Un humoriste’ is een cabaretier 

Het woord ‘cabaretier’ komt natuurlijk van ‘cabaret’. ‘Cabaret’ is in ongeveer de 15e eeuw uit het Frans geleend met de betekenis van ‘kroeg, goedkoop restaurant/herberg’.  Het woord ‘herberg’ in de betekenis van ‘kroeg’ kennen we in het Nederlands ongeveer sinds de 17e eeuw, maar in het Middelnederlands betekende het al wel ‘nachtverblijf voor vreemden, eenvoudig hotel’. ‘Cabaret’ is in het begin van de 20e eeuw weer geleend uit het Frans, maar nu met de betekenis van ‘nachtclub’. Dit kwam doordat in de 19e eeuw in Frankrijk een vorm van kleinkunst was ontstaan in wijnhuizen veel artiesten optraden.    

7 dur vs. duur 

‘Dur’ is hard 

‘Cher’ is duur 

De overeenkomst tussen ‘dur’ en ‘duur’ (die vrijwel hetzelfde klinken) is puur toevallig. Het Nederlandse ‘duur’ komt namelijk van het Proto-Germaanse *diuri- ‘kostbaar’ en is in betekenis dus niet veel veranderd. Het Franse ‘dur’ komt echter van het Proto-Indo-Europese *deru-, *drew-  ‘hard, snel’. 

8 balle vs. bal  

‘Une balle’ is een kogel of een (tennis)bal 

‘Un ballon’ is een (basket)bal of een (lucht)ballon 

Dit is een verwarring die ik vaak langs zie komen bij mijn leerlingen. Een extra verwarring komt omdat ‘balle’ en ‘ballon’ allebei bal betekenen, maar er zit een verschil in welk soort val. ‘Balle’ is kleiner dan ‘ballon’, dus je hebt een ‘balle de tennis’ en een ‘ballon de basket’.  

Je kunt natuurlijk nog tikje kleiner gaan en dan kom je bij de volgende faux amis:  

9 bille vs. bil   

‘Une bille’ is een bal of knikker 

‘Une fesse’ is een bil 

‘bille’ is dus nog een woord voor bal in het Frans, maar deze keer voor een hele kleine bal. Een ‘bille’ vind je bijvoorbeeld ook in een balpen en als kind speel je vaak met ‘billes’. De twee zachte kussentjes waar je op gaat zitten zijn echter ‘les fesses’.   

10 horloge vs. horloge 

‘Un horloge’ is een klok 

‘Une montre’ is een horloge 

Van alle faux amis is deze misschien het makkelijkst te verklaren. Het betekenisverschil tussen klok en horloge is namelijk niet zo heel groot.  Zowel Frans als Nederlands hebben in oudere varianten van de taal het woord ‘horloge’ gebruikt in de algemene betekenis van ‘uurwerk’. Voor het Frans was er geen reden om dit Latijnse woord niet te blijven gebruiken, maar in het Nederlands had het woord voor ‘bel’ zich ontwikkeld naar ‘uurwerk’. Dit woord was natuurlijk ‘klok’. Hierdoor hebben we in het Nederlands het woord ‘horloge’ voor een klein klokje om je pols of in je zak en ‘klok’ voor een groter uurwerk. Het Franse ‘montre’ komt simpelweg van de betekenis ‘iets dat iets laat zien’.  

Deze en andere fouten vermijden in het Frans? Meld je dan nu aan voor bijles bij Lingua Taalles!

Bronnen: 

https://etymologiebank.nl/

Trésor de la langue française informatisé

Lees ook:

De Mooiste Franse Woorden

We weten allemaal wel dat het woord ‘gezellig’ niet echt goed te vertalen is naar een andere taal. Dit soort ‘onvertaalbare’ woorden bestaan in iedere taal en omschrijven vaak dingen…

Verder lezen

In Steen Geschreven

Peter, een naam die je in Nederland veel hoort. Hoewel de populariteit van Peter als babynaam aan het afnemen is, zijn er genoeg mensen van voor 1990 die ermee rondlopen.…

Verder lezen

In de spotlight: Bretons 

Er zijn meer dan 7000 levende talen in onze wereld, maar hoeveel daarvan ken je eigenlijk? Daarom wil ik (minder bekende) talen in de spotlight zetten, sommige met miljoenen sprekers,…

Verder lezen

Laden…

Er is iets fout gegaan. Vernieuw de pagina en/of probeer het opnieuw.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s